Gedachten lezen: betekenis, voorbeelden en herkennen

Gedachten lezen is een mentale shortcut waarbij we aannemen wat iemand denkt zonder het echt te weten. Het is een manier om een overvolle wereld vol informatie in kaart te brengen, en onze gevoelens te beschermen. Gedachten lezen komt heel vaak voor en veroorzaakt meestal geen problemen; soms kan het ons zelfs helpen. Als iemands met grote ogen kijkt, nemen we vaak terecht aan dat diegene vol bewondering is. Maar gedachten lezen kan ook gevaarlijke bijwerkingen hebben, vooral omdat het andere denkfouten die we hebben kan versterken. Laten we een paar voorbeelden doornemen en dieper ingaan op de invloeden van gedachten lezen.

Voorbeelden waar gedachten lezen tegen je kan werken

Stel je voor dat je uit eten gaat in een chic restaurant. Je zou samen met een vriend gaan, maar die moest op het laatste moment afzeggen, dus zit je er nu alleen. De ober komt langs en neemt je bestelling op. Terwijl je de kaart leest, zie je vanuit je ooghoek iets bewegen. Een stel aan de andere tafel kijkt jouw kant op. Ze houden hun blik een seconde vast en draaien zich snel weer om zodra jij probeert om terug te kijken. Als de ober wegloopt, denk je: " Iedereen denkt vast dat mijn date heeft afgezegd, want ik zit hier in mijn eentje. Of ze denken vast dat ik geen vrienden heb."

Dit is gedachten lezen waar het tegen je werkt. Je kunt onmogelijk weten waarom dat stel keek terwijl de ober je bestelling opnam. Toch verbind je in je hoofd: alleen zitten in een chic restaurant -> afgezegd worden door vrienden, en hierdoor doe je een aanname over wat alle anderen wel niet denken. Terwijl de connectie restuarant plus vrienden zich eigenlijk alleen in jouw hoofd afspeelt. De sociale norm die je misschien ook kunt hebben, dat een chic restaurant een speciale gelegenheid betekent, speelt hier ook mee.

Nog een voorbeeld. Stel je voor dat je te laat op je werk komt. Terwijl je binnenloopt, zie je de blikken van collega's en denk je: "Ze twijfelen vast aan mijn professionaliteit. Ze vinden me vast een slordig en ongeorganiseerd persoon." In beide voorbeelden projecteer je gedachten zonder echt te weten wat anderen over je denken, of dat ze überhaupt aan je denken.

Omdat deze voorbeelden verzonnen zijn, kunnen we invullen wat er echt gebeurde. Terwijl de ober je bestelling opnam, keek het andere stel jouw kant op omdat ze zelf nog een drankje wilden bestellen. En de aandacht van de ober eerder niet wisten te vangen. Toen jij ging kijken, draaiden ze hun blik snel weg, omdat ze je geen ongemakkelijk gevoel wilden geven.

En de collega's van eerder dachten helemaal niet aan jou. Ze kwamen net uit een vergadering en waren nog niet diep in hun werk verzonken, waardoor ze zich lieten afleiden door beweging en geroezemoes op kantoor.

Dit zijn gevallen waarin gedachten lezen averechts werkte en onze twijfels en vooroordelen versterkte. Maar het kan ook in ons voordeel werken. In plaats van overal om te moeten vragen, kunnen we vaak lichaamstaal lezen en aardig goed aanvoelen wat er speelt. Je vriend aarzelt een beetje om nog een koffie te vragen, of je leidinggevende is duidelijk zenuwachtig over de vergadering.

Gedachten lezen wegnemen is eigenlijk onmogelijk. Wat we wel kunnen doen is beter begrijpen waar gedachten lezen stilletjes in ons voordeel werkt, en niet functioneert als een echo voor al je twijfels, angsten en overtuigingen.

Invloed op je gezondheid

Gedachten lezen is vaak niet direct een probleem, maar het kan wel je gedrag veranderen. Of het kan hele specifieke problemen in je relaties veroorzaken, bijvoorbeeld wantrouwen of jaloezie. Stel je voor, een vriend loopt langs je op straat en zegt niet even hoi. Je denkt misschien: "Ze vindt me niet meer aardig". Hierdoor kan je gedrag naar die vriend veranderen, terwijl die in werkelijkheid gewoon in gedachten verzonken was en je helemaal niet zag lopen.

Terwijl ons brein de wereld om ons heen in kaart brengt, geldt: hoe sterker en vaker een verbinding wordt gelegd, hoe moeilijker die overtuigingen in twijfel getrokken kan worden.

Herken de gedachten-lees gedachten

Gelukkig kunnen we, nu we het proces van gedachten lezen kennen, onproductief gedachten lezen gaan onderscheiden van nuttige momenten door onszelf een paar vragen te stellen.

Identificeer eerst de gedachtes die vaak door je heengaan. Schrijf op welke gedachten je denkt dat anderen over je hebben. Bedenk dat gedachten lezen vaak een eerdere gedachte versterkt die je toch al had. Al je energie in één of meerdere overtuigingen stoppen is precies wat confirmatiebias veroorzaakt. Hier zijn een paar vragen om een situatie te bevragen waarin je gedachten lezen herkent:

• Wat kost deze gedachte mij?
• Levert deze gedachte mij op enige manier iets op?
• Hoe waarschijnlijk is het dat deze gedachte klopt?
• Moet en kan ik testen of mijn aanname klopt?

Voorbeeldantwoorden

Deze vragen kunnen in het begin een beetje abstract aanvoelen, dus laten we een voorbeeld nemen.

Je bent student en erg onzeker over je stem. Elke keer dat je jezelf terughoort, voel je je ongemakkelijk. Tijdens een gesprek met een docent op school had je het gevoel dat hij je stiekem uitlachte toen je wegliep. Dat is het scenario, nu de vragen.

Wat deze gedachte je kost, is misschien stress en spanning. Je hebt de stem die je hebt en deze heb je tenslotte nodig om door de dag te komen.

Je denkt dat bewust zijn van je stem je misschien helpt om woorden anders uit te spreken, of ze met meer zelfvertrouwen te zeggen. Maar je weet niet zeker of dat echt werkt.

Bij nader inzien besef je dat de gedachte in dit geval waarschijnlijk niet klopt. Je hebt geen enkel bewijs dat de docent je uitlachte; je hoorde niet eens iets toen je wegliep. Het is ook nooit eerder gebeurd.

Tot slot concludeer je dat je waarschijnlijk niet moet vragen aan de docent of hij echt moest lachten. De uitkomst zou je dag of je leven toch op geen enkele manier veranderen, en je bent je al bewust van je eigen twijfels over je stem.

Door deze vragen op papier te beantwoorden, geven we onszelf een moment om stil te staan bij onze angsten en twijfels. En hoe we deze soms onbewust op de echte wereld projecteren.

Conclusie

Gedachten lezen komt heel vaak voor en is meestal geen probleem. Het gaat je welzijn pas echt raken zodra je je eigen gedachten en angsten gaat projecteren op situaties in de echte wereld, die misschien helemaal niet zo gebeurd zijn. Met deze strategieën, een kleine dosis CBT die je in het dagelijks leven kunt toepassen, kun je de effecten van gedachten lezen beter beheersen en een gezondere mentale staat behouden. Benieuwd welke andere shortcuts je brein neemt? Ontdek de volledige serie over denkfouten.