De dankbaarheidsval: betekenis, voorbeelden en herkennen

Tegenslagen horen bij het leven, maar hoe we ermee omgaan kan verborgen patronen in ons denken onthullen. Stel je voor: je komt net terug van een romantische date en ontdekt dat de ander je niet meer wil zien. Alsof dat nog niet genoeg is, belt je baas vlak voor het weekend om te zeggen dat je wordt ontslagen.

Hoe zou je met deze opeenvolgende tegenslagen omgaan? Misschien zeg je tegen jezelf: "Ik heb in ieder geval mijn gezondheid nog." Dat is goed, want we mogen dankbaar zijn voor wat er wel goed gaat. Moeilijke situaties laten ons de goede dingen opnieuw waarderen. Toch kan deze gedachtegang je ook op een dwaalspoor brengen. Als dat gebeurt, wordt het een denkfout die bekendstaat als de dankbaarheidsval. Laten we eens kijken.

Veelvoorkomende voorbeelden

Dankbaarheidsvallen kunnen verschillende vormen aannemen. Het bovenstaande voorbeeld laat ‘vergelijkende dankbaarheid’ zien: wanneer je jezelf vergelijkt met slechtere situaties en daarmee echte problemen bagatelliseert. Dat kan gezond zijn, omdat het ons beschermt, vooral wanneer we geen invloed hebben op de situatie. Het wordt pas een denkfout wanneer het je er ongemerkt van weerhoudt problemen aan te pakken waar je wel invloed op hebt, en die je anders wel had aangepakt.

‘Schaamte-gebaseerde dankbaarheid’ is iets heel anders. Deze dankbaarheidsval ontstaat wanneer je je ware emoties onderdrukt en een façade ophoudt, meestal om positiever over te komen dan je je werkelijk voelt. Je voelt je bijvoorbeeld gestrest, maar wanneer collega’s vragen hoe het gaat, zet je een glimlach op en zeg je: “Het gaat goed,” terwijl je authentieke gevoelens ontkent. Net als het vorige voorbeeld is dit vrij onschuldig. Maar als het je standaardreactie is, kan het je ervan weerhouden echte hulp van anderen te krijgen, hulp die je leven daadwerkelijk beter kan maken.

Daarnaast is er ‘onechte dankbaarheid’. De naam zegt het eigenlijk al. We worden soms voor het blok gezet en voelen ons onder druk gezet om dankbaarheid te tonen, zelfs als die niet oprecht is. Bijvoorbeeld: je vraagt een vriend om te helpen met een lastige taak, maar die verrast je met een filmavond. Hoewel goed bedoeld, negeert dit gebaar jouw werkelijke behoeften, waardoor je je onbegrepen voelt. Of je krijgt een cadeau dat totaal niet bij je past, en vervolgens krijg je het gevoel aangepraat dat het aan jou ligt, omdat je niet het enthousiasme toont dat de gever verwachtte.

Zoals je ziet komt de dankbaarheidsval in veel verschillende vormen voor. Deze valkuilen zijn heel gewoon en meestal onschuldig, maar ze kunnen je wel op een dwaalspoor brengen. Laten we kijken naar de mogelijke gevolgen voor je mentale gezondheid.

Invloed op je gezondheid

Herhaaldelijk in dankbaarheidsvallen trappen kan op verschillende manieren een grote impact hebben op je mentale gezondheid. Deze patronen kunnen je zelfvertrouwen verminderen, je gevoel van eigenwaarde aantasten en irrationele schuldgevoelens oproepen. Het is belangrijk je gevoelens te erkennen en te beseffen dat je het verdient om authentiek te zijn.

Dankbaarheidsvallen zijn vooral schadelijk wanneer ze je werkelijkheid vertroebelen of wanneer anderen je grenzen overschrijden door je zorgen af te schilderen als ondankbaarheid.

Zelfhulp

Om uit dankbaarheidsvallen te komen, kan het helpen regelmatig op te schrijven waar je écht dankbaar voor bent. Daag je aannames gedurende de dag uit. Let erop wanneer je dankbaarheid uitdrukt. Doe je dit uit oprechtheid, of omdat je denkt dat het verwacht wordt? Zorg ervoor dat je jezelf evenveel waardeert als anderen. Je kunt ‘dankbaarheidsval’ als gedachte toevoegen in de Luci-app, zodat je bijhoudt wanneer dit fenomeen in je dagelijks leven opduikt. Merk je dat het vaker gebeurt, vraag jezelf dan af:

• Waarom gebeurt dit juist nu?
• Doet het mij op de een of andere manier pijn?
• Doet het anderen pijn?

In het zeldzame geval dat je het gevoel hebt dat anderen je grenzen overschrijden, of de dankbaarheidsval bewust gebruiken om je gevoelens te manipuleren, vraag hen dan om daarmee te stoppen, of kijk of je afstand kunt nemen van de situatie. Vergeet nooit dat jouw gevoelens ertoe doen. Anderen moeten jouw grenzen net zo respecteren als jij die van hen. Als je merkt dat je moeite hebt om uit dankbaarheidsvallen te komen, kan professionele hulp je helpen weer perspectief te krijgen en je eigenwaarde te versterken.